SPF jesienią nie przestaje być potrzebny wraz z końcem września. W październiku natężenie promieniowania UVB w Polsce jest zwykle mniejsze niż latem, ale UVA nadal dociera do powierzchni Ziemi, przenika głębiej w skórę i może oddziaływać na nią także w pochmurne dni. Dlatego samo schowanie letnich ubrań nie jest wystarczającym argumentem, aby odstawić filtr albo automatycznie zejść z SPF 50 do SPF 30, informuje Czysklepyczynne.pl.
Zmiana jest możliwa u części osób, jednak trzeba patrzeć nie tylko na miesiąc w kalendarzu. Znaczenie mają indeks UV, czas spędzony na zewnątrz, fototyp skóry, stosowane leki i kosmetyki, skłonność do przebarwień, miejsce pobytu oraz to, czy skóra jest narażona na odbicie promieniowania od wody lub śniegu. American Academy of Dermatology zaleca na co dzień preparat o szerokim spektrum działania z SPF 30 lub wyższym; wyższa wartość pozostaje rozsądnym wyborem przy dłuższej ekspozycji.
SPF 50 a SPF 30 jesienią — różnica jest mniejsza, niż sugerują liczby
SPF nie działa liniowo. Preparat SPF 50 nie daje „prawie dwa razy większej” ochrony niż SPF 30. Przy prawidłowej aplikacji SPF 30 filtruje około 97% promieniowania UVB, podczas gdy SPF 50 około 98%. Różnica procentowa wygląda niewielko, ale nie oznacza to, że oba produkty są zawsze zamienne.
W praktyce znaczenie ma również ilość produktu nakładanego na skórę. W testach SPF preparaty stosuje się w ilości około 2 mg/cm². Komisja Europejska zwraca uwagę, że nakładanie mniejszej warstwy może prowadzić do znacznego spadku faktycznej ochrony.
To jeden z powodów, dla których SPF 50 może dawać większy margines bezpieczeństwa osobie nakładającej filtr zbyt cienko.
„SPF 30 filters out 97% of the sun’s UVB rays.”
— American Academy of Dermatology, informacja dotycząca oznaczeń filtrów przeciwsłonecznych.
Różnica pomiędzy SPF 30 i SPF 50 nie sprowadza się więc do prostego działania „30 kontra 50”. Trzeba uwzględnić sposób aplikacji, ochronę UVA i realną ekspozycję skóry.
| Parametr | SPF 30 | SPF 50 |
|---|---|---|
| Orientacyjne filtrowanie UVB przy prawidłowej aplikacji | ok. 97% | ok. 98% |
| Kategoria według rekomendacji UE | wysoka ochrona | wysoka ochrona |
| Minimalna zalecana ochrona UVA w systemie UE | co najmniej 1/3 SPF | co najmniej 1/3 SPF |
| Typowe zastosowanie | codzienna ekspozycja | dłuższa lub intensywniejsza ekspozycja |
| Czy trzeba ponawiać aplikację | tak | tak |
| Czy SPF 50 działa dwa razy lepiej od SPF 30 | nie | — |
Warto też pamiętać, że SPF 30 i SPF 50 odnoszą się przede wszystkim do ochrony przed promieniowaniem odpowiedzialnym za rumień słoneczny. Nie wolno zatem wybierać kosmetyku wyłącznie na podstawie liczby na opakowaniu.
W Unii Europejskiej preparat przeciwsłoneczny powinien zapewniać ochronę UVA wynoszącą przynajmniej jedną trzecią deklarowanego SPF, a jego długość fali krytycznej powinna osiągać co najmniej 370 nm. Te wymagania mają zapobiegać sytuacji, w której produkt bardzo dobrze chroni przed UVB, a znacznie słabiej przed UVA.
UVA nie znika w październiku
To właśnie UVA jest jednym z najczęściej pomijanych elementów jesiennej ochrony.
Według Światowej Organizacji Zdrowia UVA obejmuje zakres 315–400 nm. Atmosfera zatrzymuje dużą część UVB, natomiast UVA jest przez nią pochłaniane w znacznie mniejszym stopniu. W efekcie zdecydowaną większość promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi stanowi UVA.
UVA penetruje skórę głębiej niż UVB i dociera między innymi do skóry właściwej. WHO wskazuje jego związek z uszkodzeniem tkanki łącznej, utratą elastyczności i przedwczesnym starzeniem skóry. Zarówno UVA, jak i UVB uczestniczą również w procesach prowadzących do nowotworów skóry.
Dlatego pochmurna pogoda albo temperatura 10°C nie oznacza automatycznie braku ekspozycji.
„UV levels can be high even with cloud cover.”
— World Health Organization, materiały dotyczące promieniowania ultrafioletowego.
Chmury mogą ograniczać część promieniowania, ale stopień tego ograniczenia jest zmienny. Z punktu widzenia skóry bardziej użyteczna od temperatury powietrza jest wartość indeksu UV.
WHO rekomenduje wprowadzanie ochrony przeciwsłonecznej przy indeksie UV wynoszącym 3 lub więcej.
Kiedy w październiku można przejść z SPF 50 na SPF 30
U osoby bez szczególnych czynników ryzyka, która spędza jesienny dzień głównie w pomieszczeniach i ma jedynie krótką ekspozycję podczas drogi do pracy czy sklepu, szerokopasmowy SPF 30 może spełniać zalecenia dermatologiczne.
Nie oznacza to jednak, że istnieje konkretna data — na przykład 1 października — od której SPF 50 staje się niepotrzebny.
Decyzję lepiej opierać na kilku zmiennych jednocześnie:
- aktualnym indeksie UV;
- czasie spędzanym na zewnątrz;
- porze dnia;
- wysokości nad poziomem morza;
- występowaniu powierzchni odbijających promieniowanie;
- stosowanych lekach i kosmetykach;
- skłonności skóry do przebarwień;
- możliwości prawidłowej i regularnej reaplikacji.
Osoba pracująca osiem godzin w biurze i wychodząca jesienią na 15-minutowy spacer ma inną ekspozycję niż ktoś spędzający kilka godzin w terenie.
Różnica jest jeszcze większa podczas wyjazdu w góry.
WHO wymienia wysokość nad poziomem morza jako jeden z czynników zwiększających natężenie promieniowania UV. Odbicie od powierzchni takich jak śnieg dodatkowo zwiększa ekspozycję.
Dlatego SPF 50 jesienią może pozostać uzasadnionym wyborem nawet w listopadzie czy zimą, jeżeli warunki ekspozycji są intensywne.
Na samym początku jesieni warto też uporządkować pozostałą pielęgnację. W materiale o tym, jak zmieniać krem do twarzy po lecie i przygotować pielęgnację na jesień, opisano między innymi problem nadmiernego złuszczania, przesuszenia oraz łączenia wielu substancji aktywnych. To szczególnie istotne wtedy, gdy wraz ze zmianą pogody zaczyna się częściej używać retinoidów lub kwasów.
Nie patrz tylko na liczbę SPF
Dwa produkty oznaczone SPF 30 mogą bardzo różnić się formulacją.
W praktyce przy wyborze filtra warto sprawdzić:
- ochronę UVA i UVB;
- oznaczenie UVA zgodne z europejskimi wymaganiami;
- odporność na wodę, jeżeli produkt będzie używany podczas sportu;
- komfort aplikacji odpowiedniej ilości;
- możliwość ponownej aplikacji;
- tolerancję przez skórę;
- sposób współpracy z makijażem.
Nawet bardzo wysoki SPF niewiele daje, jeśli użytkownik nakłada minimalną ilość produktu tylko rano, a następnie przez wiele godzin intensywnie przebywa na słońcu.
American Academy of Dermatology zwraca uwagę, że wiele osób stosuje jedynie około 20–50% ilości niezbędnej do uzyskania deklarowanego poziomu ochrony.
To również tłumaczy, dlaczego różnica między wynikiem laboratoryjnym a codziennym stosowaniem może być znaczna.
„No sunscreen can filter out 100% of the sun’s UVB rays.”
— American Academy of Dermatology.
Kto nie powinien pochopnie rezygnować z SPF 50
Są sytuacje, w których sezonowe obniżanie ochrony tylko dlatego, że zrobiło się chłodniej, nie jest dobrym kryterium.
Pierwsza grupa to osoby z tendencją do przebarwień. W takim przypadku liczy się nie tylko UVB, lecz również UVA, a w niektórych przypadkach światło widzialne.
AAD wskazuje, że przy problemie ciemnych przebarwień korzystny może być barwiony preparat przeciwsłoneczny zawierający tlenki żelaza, ponieważ zapewnia dodatkową ochronę przed światłem widzialnym.
Ostrożność powinny zachować także osoby przyjmujące lub stosujące substancje zwiększające fotowrażliwość.
FDA wymienia wśród potencjalnych czynników między innymi niektóre leki oraz kwasy AHA stosowane w kosmetykach. Reakcja nie występuje u każdego, dlatego znaczenie ma konkretny preparat i indywidualna odpowiedź skóry.
W praktyce nie należy samodzielnie odstawiać zaleconego leczenia tylko z powodu ekspozycji słonecznej. Jeżeli ulotka leku ostrzega przed fotowrażliwością, zasady ochrony najlepiej omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Do grup, u których nie warto automatycznie obniżać ochrony, należą szczególnie osoby:
- z nawracającymi przebarwieniami;
- z melasmą;
- stosujące substancje mogące zwiększać fotowrażliwość;
- przebywające długo na zewnątrz;
- pracujące w terenie;
- regularnie uprawiające sport na zewnątrz;
- planujące jesienne wyjazdy w góry;
- mające bardzo jasną, łatwo ulegającą poparzeniom skórę;
- którym dermatolog zalecił ścisłą fotoprotekcję;
- po zabiegach dermatologicznych lub kosmetologicznych, jeśli osoba wykonująca zabieg zaleciła zwiększoną ochronę.
Przy skórze trądzikowej sytuacja wymaga dodatkowej uwagi, ponieważ leczenie często łączy się z substancjami aktywnymi. W poradniku o codziennej pielęgnacji skóry trądzikowej i ochronie przeciwsłonecznej opisano, dlaczego łagodne oczyszczanie, nawilżanie i SPF powinny być traktowane jako część jednej rutyny, a nie osobne etapy bez związku z terapią.
Październik, szyba samochodu i praca przy oknie — czy SPF nadal ma sens
Szkło dobrze ogranicza UVB, ale może przepuszczać część UVA.
Skin Cancer Foundation zwraca uwagę, że dotyczy to zarówno okien w budynkach, jak i samochodów. Przednia szyba samochodu zwykle zapewnia lepszą ochronę UVA niż szyby boczne, które mogą przepuszczać istotną część tego promieniowania.
Nie oznacza to, że każda osoba siedząca dwa metry od północnego okna potrzebuje automatycznie SPF 50.
Znaczenie mają:
| Sytuacja | Co warto uwzględnić |
|---|---|
| biurko bezpośrednio przy nasłonecznionym oknie | czas ekspozycji na UVA |
| wielogodzinna jazda samochodem | ekspozycja przez boczną szybę |
| krótka podróż do pracy | niższa łączna dawka promieniowania |
| długi jesienny spacer | indeks UV i czas przebywania na zewnątrz |
| wycieczka górska | wysokość i możliwość odbicia promieniowania |
| pochmurny dzień | chmury nie oznaczają zerowego UV |
U części osób SPF 30 będzie w takich warunkach wystarczającą podstawą ochrony. Dla innych większy margines SPF 50 będzie wygodniejszy, zwłaszcza jeżeli filtr jest nakładany nieregularnie lub w zbyt małej ilości.
Retinol, kwasy i jesienna pielęgnacja — tu filtr nabiera większego znaczenia
Jesień tradycyjnie jest okresem, w którym wiele osób wraca do retinolu, retinalu, kwasów AHA albo silniejszych zabiegów złuszczających.
Chłodniejsza pogoda nie oznacza jednak, że można ignorować UV.
FDA wymienia AHA jako jeden z przykładów składników kosmetycznych, które mogą być związane ze zwiększoną wrażliwością na światło.
Jednocześnie bardzo rozbudowana rutyna potrafi uszkodzić barierę naskórkową jeszcze zanim problemem stanie się sama ekspozycja.
Dlatego przy jesiennym wprowadzaniu składników aktywnych bardziej praktyczny jest prosty schemat:
- delikatne oczyszczanie;
- odpowiednio dobrany składnik aktywny;
- nawilżanie;
- rano ochrona przeciwsłoneczna;
- dokładanie kolejnych produktów dopiero po ocenie tolerancji.
Przy zakupie nowych kosmetyków pomocny może być również materiał o tym, jak czytać skład INCI i rozróżniać retinol, retinal, witaminę C oraz inne substancje aktywne. Sama pozycja składnika na etykiecie nie wystarcza bowiem do przewidzenia działania całej receptury.
Zimą podobny problem pozostaje aktualny. W materiale dotyczącym pielęgnacji skóry zimą oraz stosowania retinolu, kwasów i witaminy C opisano, dlaczego spadek temperatury nie eliminuje potrzeby ostrożnego stosowania substancji aktywnych.
Ile filtra nakładać i kiedy ponawiać aplikację jesienią
Deklarowany SPF uzyskuje się w kontrolowanych warunkach przy określonej ilości produktu.
W europejskich zaleceniach dotyczących testowania preparatów przeciwsłonecznych stosuje się około 2 mg produktu na każdy centymetr kwadratowy skóry. Komisja Europejska podaje dla całego ciała przeciętnej osoby dorosłej około 36 g, czyli w przybliżeniu sześć łyżeczek preparatu.
Na twarz, szyję i uszy trzeba zastosować odpowiednio mniejszą część tej ilości, ale nadal na tyle dużą, aby powstała równomierna warstwa.
Jesienią najczęściej popełnia się inne błędy niż w środku wakacji.
Do typowych należą:
- stosowanie SPF tylko w słoneczne dni;
- pomijanie uszu i szyi;
- rozcieranie bardzo małej ilości na całej twarzy;
- używanie resztek produktu przechowywanego przez lato w nagrzanym samochodzie;
- traktowanie podkładu z SPF jako automatycznego zamiennika pełnej warstwy filtra;
- brak reaplikacji podczas wielogodzinnego pobytu na zewnątrz;
- przekonanie, że SPF 50 działa cały dzień bez ponownej aplikacji.
AAD zaleca ponawianie aplikacji mniej więcej co dwie godziny podczas przebywania na zewnątrz, a także po pływaniu lub intensywnym poceniu. Wodoodporność produktu również nie oznacza odporności przez cały dzień — deklaracje dotyczą zwykle 40 albo 80 minut.
SPF 30 czy SPF 50 — praktyczna decyzja na październik
Najprostszy schemat nie polega na patrzeniu na datę.
Można potraktować SPF 30 jako podstawowy poziom zgodny z rekomendacjami dermatologicznymi dla codziennego stosowania, natomiast SPF 50 zachować wtedy, gdy ekspozycja jest większa albo skóra wymaga bardziej konsekwentnej ochrony.
| Warunki | SPF 30 | SPF 50 |
|---|---|---|
| krótka codzienna ekspozycja | często wystarczający | również odpowiedni |
| wielogodzinny pobyt na zewnątrz | może wymagać bardzo regularnej reaplikacji | praktyczniejszy margines ochrony |
| skłonność do przebarwień | zależnie od zaleceń i produktu | często wybierany |
| fotowrażliwość związana z lekiem | wymaga konsultacji zaleceń | częściej stosowany |
| góry lub odbijający śnieg | ochrona konieczna | rozsądny wyższy poziom |
| praca przy silnie nasłonecznionym oknie | zależy od ekspozycji | możliwy przy długiej ekspozycji |
| bardzo mała ilość nakładanego produktu | niewystarczająca aplikacja obniża ochronę | również nie zastępuje prawidłowej ilości |
Najważniejsza różnica pojawia się więc nie między wrześniem a październikiem, lecz między krótką i długą ekspozycją oraz między prawidłowym i niedokładnym stosowaniem produktu.
Osoby, które jednocześnie zmieniają jesienią krem na bardziej odżywczy, powinny zwrócić uwagę również na konsystencję rutyny. Materiał o tym, jak dobrać krem do twarzy do aktualnego stanu skóry, a nie wyłącznie jej „typu”, pokazuje, dlaczego cera tłusta może być odwodniona, a sucha nie musi automatycznie być wrażliwa.
Dobrze dobrany filtr to przede wszystkim taki, którego można użyć w odpowiedniej ilości bez ciągłego omijania aplikacji z powodu ciężkiej konsystencji, rolowania czy szczypania.
SPF jesienią — pytania i odpowiedzi
Czy w październiku można zejść z SPF 50 na SPF 30?
Tak, u części osób SPF 30 może być wystarczającym poziomem codziennej ochrony, ponieważ AAD rekomenduje preparaty SPF 30 lub wyższe. Decyzję należy jednak uzależnić od indeksu UV, czasu ekspozycji, rodzaju aktywności i indywidualnych czynników ryzyka.
Czy SPF 30 jest dużo słabszy od SPF 50?
Nie w prostym przeliczeniu procentowym. Prawidłowo zastosowany SPF 30 filtruje około 97% UVB, a SPF 50 około 98%. Wyższy SPF daje jednak dodatkowy margines ochrony, który może mieć znaczenie przy niedokładnej aplikacji lub większej ekspozycji.
Czy w pochmurny dzień trzeba stosować SPF?
Chmury mogą zmniejszać natężenie UV, lecz nie eliminują go. WHO podkreśla, że wysokie wartości promieniowania mogą występować również przy zachmurzeniu. Praktycznym wskaźnikiem jest indeks UV; WHO zaleca działania ochronne od wartości 3.
Czy UVA przechodzi przez szybę?
Częściowo tak. Zwykłe szkło dobrze blokuje UVB, ale może przepuszczać UVA. Dotyczy to szczególnie niektórych szyb bocznych samochodów oraz okien budynków
Czy przy retinolu trzeba używać SPF 50?
Sama obecność retinolu nie oznacza automatycznie, że każda osoba musi stosować dokładnie SPF 50. Podstawą jest skuteczna szerokopasmowa ochrona, prawidłowa ilość produktu i przestrzeganie zaleceń preparatu lub dermatologa. Przy intensywnych kuracjach, przebarwieniach albo dodatkowej fotowrażliwości wyższa ochrona może być uzasadniona.
Czy SPF trzeba stosować również zimą?
Promieniowanie UVA dociera do powierzchni Ziemi przez cały rok. Zimą znaczenie ma dodatkowo odbicie promieniowania przez świeży śnieg, zwłaszcza na dużej wysokości. Dlatego filtr nie jest produktem zarezerwowanym wyłącznie na lato.
SPF jesienią nie powinien być dobierany wyłącznie według daty w kalendarzu. Dla wielu osób prawidłowo stosowany, szerokopasmowy SPF 30 będzie wystarczającą bazą podczas zwykłego październikowego dnia. SPF 50 pozostaje jednak uzasadnionym wyborem przy długiej ekspozycji, przebarwieniach, fotowrażliwości, aktywności w górach albo wtedy, gdy taki poziom ochrony zalecił dermatolog.
Największym błędem nie jest sama zmiana SPF 50 na SPF 30. Znacznie większe znaczenie ma odstawienie filtra całkowicie, nakładanie zbyt małej ilości produktu albo wybór kremu, który nie zapewnia odpowiedniej ochrony UVA. Jesienią zasada pozostaje więc prosta: sprawdzać indeks UV, uwzględniać własną ekspozycję i stosować filtr tak, aby deklarowana na opakowaniu ochrona miała szansę działać także poza laboratorium.
Więcej aktualnych informacji, praktycznych poradników i szczegółowych wyjaśnień znajdziesz na stronie czysklepyczynne.pl, gdzie regularnie publikujemy materiały na ten oraz inne ważne tematy. Aby lepiej poznać zagadnienie, przeczytaj także: Termokubek, termos czy butelka termiczna – co najlepiej trzyma temperaturę jesienią
